prostatis"Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΩΣΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΙΝΑΙ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ."

 

Κωτσιγιάννη Αναστασία, Ιατρός Βιοπαθολόγος M.D., Μέλος της Ιατρικής Ομάδας του ΟΜΙΛΟΥ ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

TI EINAI O ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ;

Τον τρίτο αιώνα π.Χ., ο Ηρόφιλος, ένας Έλληνας γιατρός της Αλεξάνδρειας, ανακάλυψε στους άνδρες,  ένα μικρό όργανο μπροστά από την ουροδόχο κύστη. Έτσι, το ονόμασε προστάτη, επειδή θεώρησε λανθασμένα, ότι «προΐσταται» της κύστης.

Ο προστάτης, λοιπόν, είναι ένας αδένας του γεννητικού συστήματος του άνδρα. Έχει σχήμα και μέγεθος κάστανου. Βρίσκεται πίσω από την ηβική σύμφυση, ακριβώς κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει την αρχική μοίρα της ουρήθρας.

Η λειτουργία του έχει σχέση με την γονιμότητα. Το έκκριμα του προστάτη μαζί με αυτό των σπερματοδόχων κύστεων, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του σπερματικού υγρού μέσα στο οποίο αναμειγνύονται τα σπερματοζωάρια που παράγονται από τους όρχεις. Το έκκριμα αυτό παρέχει απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία και ουσίες για τη φυσιολογική λειτουργικότητα των σπερματοζωαρίων.

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

1. Καλοήθης υπερπλασία του προστάτη

Καθώς ο άνδρας μεγαλώνει σε ηλικία, είναι φυσιολογικό για τον προστάτη αδένα να διογκώνεται. Αυτή η διόγκωση γίνεται στο εσωτερικό μέρος του αδένα. Οφείλεται σε υπερπλασία όλων των κυτταρικών του στοιχείων και είναι γνωστή ως καλοήθης υπερπλασία προστάτη. Η αιτιολογία της υπερπλασίας είναι πολυπαραγοντική. Σίγουρα, σχετίζεται με την ηλικία και τις ορμονικές αλλαγές που επέρχονται. Πιθανώς, να σχετίζεται με το κάπνισμα, την κατανάλωση οινοπνεύματος, την παχυσαρκία, την υπέρταση και το σακχαρώδη διαβήτη.

Τι προβλήματα δημιουργεί η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη;

Τα συμπτώματα που εμφανίζει ο άνδρας με υπερπλασία του προστάτη περιλαμβάνουν αδύναμη ή μειωμένη ακτίνα ούρησης, καθυστέρηση στην έναρξη της ούρησης και διακοπές σ΄αυτήν, καθώς και αίσθημα ατελούς κένωσης της κύστης λόγω παραμονής υπολείμματος ούρων μετά από κάθε ούρηση. Τα συμπτώματα αυτά χαρακτηρίζονται σαν αποφρακτικά και οφείλονται στην απόφραξη που γίνεται από τον διογκωμένο προστάτη στην ουρήθρα. Ταυτόχρονα εμφανίζονται και άλλα συμπτώματα που είναι ιδιαίτερα ενοχλητικά και που είναι η συχνουρία την ημέρα, η νυκτουρία  (συχνό ξύπνημα την νύκτα για ούρηση) και η επιτακτικότητα  στην ούρηση (η ξαφνική επιθυμία για ούρηση που δεν μπορεί να ανασταλεί και που αρκετές φορές μπορεί να οδηγήσει σε  ακράτεια των ούρων).

2. Προστατίτιδα (φλεγμονή του προστάτη αδένα)

Μερικές φορές ο προστάτης αδένας διογκώνεται από φλεγμονές, οι οποίες ονομάζονται προστατίτιδες. Η προστατίτιδα αποτελεί την πιο συχνή ουρολογική νόσο σε νέους άνδρες (έως 50 ετών) και την τρίτη πιο συχνή ουρολογική νόσο σε ηλικιωμένους άνδρες (μετά την καλοήθη υπερπλασία και τον καρκίνο του προστάτη). Από τους ενήλικες, το 50% θα εμφανίσει συμπτώματα προστατίτιδας σε κάποιο σημείο της ζωής τους.

Κάποια από αυτά τα συμπτώματα είναι : Αίσθημα τάσης ή βάρους στο περίνεο, την περιοχή ανάμεσα στους όρχεις και τον πρωκτό, συχνουρία και επιτακτική ανάγκη  κένωσης του εντέρου, αίσθημα ατελούς κένωσης της ουροδόχου κύστης, δυσκολία στην ούρηση, καύσος κατά την ούρηση  και αίσθημα πόνου στους όρχεις ή στη βουβωνική χώρα.

Η διάγνωση και η θεραπεία  γίνεται πάντα από τον ειδικό γιατρό.

3. Καρκίνος του προστάτη

Τι είναι ο καρκίνος του προστάτη;

Στον φυσιολογικό προστάτη, όπως στα περισσότερα όργανα του σώματος, υπάρχει μία καλά ρυθμισμένη ανάπτυξη των κυττάρων. Καθώς τα γερασμένα κύτταρα πεθαίνουν (απόπτωση), νέα κύτταρα δημιουργούνται, με την ίδια λειτουργία όπως τα παλιά. Στον καρκίνο, αυτή η ρύθμιση λείπει και τα κύτταρα πολλαπλασιάζονται χωρίς το συνηθισμένο έλεγχο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται πολλά γενετικά λάθη, που στη πορεία συσσωρεύονται και, πλέον, τα κύτταρα δεν εκτελούν την φυσιολογική τους λειτουργία.

Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του προστάτη;

Είναι ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα και η δεύτερη αιτία θανάτου από νεοπλασματική  νόσο μετά τον καρκίνο του πνεύμονα.

Ποια είναι τα αίτια του καρκίνου του προστάτη;   

Ο καρκίνος φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με την ηλικία και την ορμονική κατάσταση του άνδρα όπως επίσης και με διάφορους διατροφικούς παράγοντες. Άτομα υψηλού κινδύνου για καρκίνο του προστάτη θεωρούνται οι μαύροι και αυτοί που έχουν συγγενείς πρώτου ή δευτέρου βαθμού που σε μικρή ηλικία (<55 έτη) εμφάνισαν καρκίνο του προστάτη.

Η διατροφή φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση του κλινικού καρκίνου και ευνοείται από τις λιπαρές τροφές και το κόκκινο κρέας. Αντίθετα, τα φρούτα, τα λαχανικά, η σόγια και τροφές με φυτοοιστρογόνα φαίνεται να δρουν προφυλακτικά. Υπάρχουν στοιχεία από μελέτες πού έμμεσα δείχνουν ότι η βιταμίνη Ε, το σελήνιο, το λυκοπένιο,  ελαττώνουν την εμφάνιση του καρκίνου του προστάτη.

Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου του προστάτη;

Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του προστάτη μπορεί να μην έχει κανένα σύμπτωμα και για αυτό είναι σημαντικό να διαγιγνώσκεται έγκαιρα. Με την πάροδο του χρόνου τα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι ίδια με της απλής υπερτροφίας του αδένα, πιο έντονα και με γρήγορη επιδείνωση.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ

Μετά την ηλικία των 45-50 ετών, οι άνδρες πρέπει να επισκέπτονται τον ουρολόγο σε ετήσια βάση, προκειμένου να εντοπιστεί έγκαιρα  τυχόν κακοήθεια και να αντιμετωπιστεί. Άτομα που έχουν συγγενείς πρώτου ή δεύτερου βαθμού που εμφάνισαν καρκίνο του προστάτη σε μικρή ηλικία πρέπει να αρχίζουν τον έλεγχο σε μικρότερη ηλικία (περ. 40 ετών).

Α. O ουρολόγος, θα ρωτήσει για τυχόν αλλαγές στο συνήθη τρόπο ούρησης, προκειμένου να διαπιστώσει σε τι βαθμό η υπερπλασία του προστάτη έχει δημιουργήσει αποφρακτικά ενοχλήματα. Επίσης με δακτυλική εξέταση από το ορθό, θα διαπιστώσει αν ο προστάτης είναι απλά διογκωμένος ή σκληρός, σημείο που θα τον βοηθήσει στη διαφορική διάγνωση της υπερτροφίας από τον καρκίνο.

Β. Γίνεται  εξέταση αίματος για τις τιμές του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA), μιας πρωτεΐνης που παράγεται από τον προστάτη. Είναι μία ειδική πρωτεϊνη  που παράγεται στον αδένα και χρειάζεται για τη ρευστοποίηση του σπέρματος. Όταν η αρχιτεκτονική του αδένα διαταράσσεται (όπως συμβαίνει στον καρκίνο), μικρές ποσότητες κυκλοφορούν στο αίμα όπου και μετρούνται. Το PSA όμως δεν αυξάνεται  μόνο στον καρκίνο του προστάτη  αλλά και σε άλλες  παθολογικές και μη καταστάσεις όπως στην υπερτροφία του προστάτη. Η τιμή του επίσης είναι εξαρτώμενη και με την ηλικία του ασθενούς.

Γ. Οι  εξετάσεις συμπληρώνονται με  ένα υπερηχογράφημα κύστης και προστάτη.

Ποιες είναι οι επιλογές θεραπείας στα αρχικά στάδια;

Οι πιο συχνές μορφές θεραπείας για εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη είναι:

  • Ενεργητική παρακολούθηση/επιτήρηση,
  • Χειρουργική αντιμετώπιση (ριζική προστατεκτομή),
  • Ακτινοθεραπεία (βραχυθεραπεία και εξωτερική).

Ενεργητική παρακολούθηση/επιτήρηση

Ενεργός παρακολούθηση συνεπάγεται τακτικό έλεγχο (για παράδειγμα κάθε 3 με 6 μήνες), αφού ο καρκίνος του προστάτη είναι πάθηση που εξελίσσεται αργά. Η παρακολούθηση συνιστάται σε ασθενείς συνήθως μεγάλης ηλικίας με ένα μικρό όγκο που δεν είναι πολύ επιθετικός ή σε ασθενείς με μικρό προσδόκιμο επιβίωσης εξαιτίας άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας. Η επιλογή αυτή αξιολογείται με βάση τα χαρακτηριστικά ευρήματα της βιοψίας.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η ριζική προστατεκτομή μπορεί να γίνει σήμερα είτε ανοικτά (με τομή) είτε ενδοσκοπικά (λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά). Το ογκολογικό αποτέλεσμα είναι ίδιο, αλλά οι ενδοσκοπικές μέθοδοι υπερτερούν λόγω μικρότερης νοσηλείας και μετεγχειρητικού πόνου.

Ακτινοθεραπεία του προστάτη

Η ακτινοθεραπεία στοχεύει στη θανάτωση των καρκινικών κυττάρων και διακρίνεται στην εξωτερική ακτινοβολία και στη βραχυθεραπεία. Πολλές φορές, τα δύο αυτά είδη ακτινοβολιών χρησιμοποιούνται συνδυαστικά.

Μη εντοπισμένος καρκίνος προστάτη : θεραπευτικές επιλογές

Οι θεραπευτικές επιλογές για τον προχωρημένο (μη εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη) είναι η ορμονοθεραπεία και η χημειοθεραπεία.

Ποια είναι τα ποσοστά επιβίωσης από τον καρκίνο του προστάτη;

Τα καλά νέα για τον καρκίνο του προστάτη είναι ότι συνήθως αναπτύσσεται αργά και στις 9 από τις 10 περιπτώσεις ανδρών διαγιγνώσκεται στα πρώιμα στάδια. Συνολικά, ένα 5ετές προσδόκιμο επιβίωσης επιτυγχάνεται στο 100% των περιπτώσεων που η νόσος περιορίζεται στον προστάτη ή τους κοντινούς ιστούς, αν και πολλοί άνδρες ζουν πολύ περισσότερο.

Όταν η ασθένεια έχει εξαπλωθεί σε απομακρυσμένες περιοχές, το ποσοστό αυτό πέφτει στο 31% αν και τα τελευταία στατιστικά στοιχεία είναι πολύ καλύτερα, καθώς η επιστήμη ανακαλύπτει συνεχώς νέες, αποτελεσματικότερες θεραπείες αντιμετώπισης του καρκίνου αυτού.

ΠΡΟΛΗΨΗ

Ο ρόλος της σωστής διατροφής είναι ζωτικής σημασίας στην περίπτωση του καρκίνου του προστάτη. Και για τον λόγο αυτό οι γιατροί προτείνουν να καταναλώνονται τα ακόλουθα προϊόντα:

  • Πέντε ή περισσότερα φρούτα και λαχανικά την ημέρα
  • Δημητριακά ολικής αλέσεως αντί για λευκό αλεύρι ή άσπρο ρύζι
  • Περιορισμός των κρεάτων υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά
  • Περιορισμός ή εξάλειψη του επεξεργασμένου  κρέατος (λουκάνικα, αλλαντικά, μπέικον κλπ)
  • Περιορισμός του αλκοόλ σε 1-2 ποτά την ημέρα

Επιπλέον, οι τροφές πλούσιες σε φυλλικό οξύ μπορεί να έχουν κάποια δράση κατά του καρκίνου του προστάτη, επομένως τροφές όπως είναι το σπανάκι, ο χυμός πορτοκαλιού, οι φακές μπορεί να φανούν ιδιαίτερα ωφέλιμες. Τέλος, ορισμένες μελέτες αναφέρουν ότι το λυκοπένιο, ένα αντιοξειδωτικό που βρίσκεται στις ντομάτες, ενδεχομένως να έχει ευεργετική δράση στην καταπολέμηση του κινδύνου  ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη.

Συντάκτης: Κωτσιγιάννη Αναστασία, Ιατρός Βιοπαθολόγος M.D., Μέλος της Ιατρικής Ομάδας του ΟΜΙΛΟΥ ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ